Sahaf ve Sahaflık

Sahaf sözcüğünün aslı Arapça sahhaf‘tır. Kitap alıp satan kişi, kitapçı anlamına gelir. Matbaanın keşfinden önce kitaplar elle yazılır ve bu işi, meslek edinen pek çok kişi bulunurdu. Bunların yazdıkları kitapları dükkanlarda satma ise ilk defa 14. yüzyılda başladı. Osmanlılarda ilk sahaflar, Orhan Gazi zamanında, Bursa’da, cami avlularında faaliyet gösterdi. Edirne başşehir olunca da bu merkezde gelişti. Daha sonra İstanbul Kapalıçarşı’da pek çok sahaf dükkanı açıldı. Beyazıt Camii avlusundan Kapalıçarşı’ya giden yol üzerinde iki taraflı sahaflar çoğaldı. Bunlardan bir kısmı günümüzde de eski eserler satmakta ve burası Sahaflar Çarşısı olarak bilinmektedir. Osmanlı Devleti‘nin yükseliş devirlerinde Sahaflar Çarşısı, Orta Doğu’nun en önemli kitap alım ve satım merkeziydi. Osmanlılar zamanında ayrıca bohça ile kitap satışı yapanlar da vardı. Bunlara bohçacı denirdi. Bu kimseler konak ve evleri dolaşarak kitap satarlardı. Günümüzde sahaf sözcüğü, uzmanlaşmış kitapçılar için kullanılmaktadır. Sahaf denilince, daha çok el yazması kitaplar, kartpostallar vb. eserleri alıp satan ve eski yazıya hakim olan  kitapçılar anlaşılmaktadır.

İstanbul’da sahaflar geniş alana yayılmış olarak mesleklerini sürdürmektedirler. Başlangıçta yalnızca, Beyazıt Sahaflar Çarşısı’nda faaliyet gösteren sahaflar giderek İstanbul’un çeşitli semtlerine dağılmıştır. Kadıköy, Moda, Beşiktaş, Üsküdar, Ortaköy ilk akla gelen yerlerdendir. İstanbul sahaflarının yoğunlaştıkları diğer bir yer ise Beyoğlu’dur.

Osmanlı’dan bu yana gazeteci, yazar, edebiyatçı, tarihçi, akademisyen vb. insanların bilgi/belge ihtiyacını karşılayan ve kültür hayatına büyük katkılarda bulunan sahaflık mesleğini yaşatmak isteyen Beyoğlu Belediyesi, 2009 yılından bu yana Beyoğlu Sahaf Festivali’ni düzenlemektedir. İstanbul’un en seçkin sahaflarının katıldığı festivalde, nadir ve kıymetli asırlık kitaplar, objeler, evraklar ve koleksiyonlar müdavimleri ile buluşmaktadır. Bu tür etkinlikler, kitabın ticari bir meta haline geldiği günümüzde, eskinin değerlerine sahip çıkacak ve geçmişle gelecek arasında köprü kuracaktır.